Theorieën vermeld in de voortschrijdende literatuurreview en ontleend aan gepubliceerde literatuur over vaccinatieaarzeling.
Bevestigingsbias
Een theorie waarbij individuen informatie zoeken, bevoordelen en vasthouden die hun reeds bestaande overtuigingen bevestigt. Dit fenomeen is bijzonder uitgesproken voor politiek en emotioneel beladen onderwerpen die verband houden met diepgewortelde overtuigingen.
Construaltheorie
Beschrijft de relatie tussen psychologische afstand en de mate waarin het denken van individuen abstract of concreet is. Hoe verder een object van het individu verwijderd is, hoe abstracter het wordt waargenomen.
Culturele strakheid en losheid
Verwijst naar de mate van tolerantie van een cultuur voor afwijking en normen. Een “strakke” cultuur heeft een lage tolerantie voor afwijking en sterke normen; een “losse” cultuur heeft een grotere tolerantie voor afwijking.
Vloek van kennis
Een cognitieve bias die optreedt wanneer een individu bij het communiceren met anderen onbewust aanneemt dat zij de nodige kennis hebben om te begrijpen.
Valse equivalentie
Een logische drogreden waarbij een equivalentie wordt vastgesteld tussen twee onderwerpen op basis van onjuist redeneren.
Informatieaversie
Individuen zijn terughoudend met het ontvangen van informatie die hen slecht laat voelen, hen dwingt iets te doen wat ze niet willen, of hun diepgewortelde waarden en wereldbeelden bedreigt. Ook bekend als het struisvogeleffect.
Inoculatietheorie
Een psychologisch kader uit de jaren 1960 gericht op het induceren van preventieve weerstand tegen ongewenste overredingspogingen.
Morele fundering theorie
Stelt dat meerdere aangeboren psychologische systemen de grondslagen vormen van intuïtieve ethiek: Zorg/schade, Eerlijkheid/bedrog, Loyaliteit/verraad, Autoriteit/subversie, Reinheid/degradatie, Vrijheid/onderdrukking.
Nudge-theorie
Concept waarbij positieve bekrachtiging, standaardopties en indirecte suggesties — met behoud van keuzevrijheid — gedrag en besluitvorming kunnen beïnvloeden. (Thaler & Sunstein, 2008)
Pre-bunking
Het verstrekken van correcte informatie vóór blootstelling aan onjuiste informatie kan de neiging om die te geloven verminderen. Onderzoek van Sander Van Der Linden & Jon Roozenbeek toonde de effectiviteit aan tegen desinformatie.
Prospecttheorie
Toegeschreven aan Kahneman en Tversky (1979): individuen evalueren winsten en verliezen asymmetrisch — verliesaversie is sterker dan de aantrekkingskracht van winst.
Pseudo-ineffectiviteit / Psychische verdoving
Individuen zijn minder geneigd te handelen wanneer zij het gevoel hebben dat hun acties geen verschil zullen maken. Wanneer een probleem te groot lijkt, treedt psychische verdoving op als cognitieve verdediging.
Zelfeffectiviteit
Albert Bandura stelt dat van alle mechanismen van menselijk handelen, de overtuigingen in persoonlijke effectiviteit het meest centraal staan voor het beïnvloeden van gedrag.
Sociale identiteitstheorie
Individuen ontlenen hun zelfgevoel aan hun lidmaatschap van groepen. Hoe iemand zichzelf definieert geeft aan waaraan hij aandacht besteedt, wie hij vertrouwt en wat de normen van zijn groep zijn.
Sociale normentheorie
Sociale normen zijn regels die ons gedrag sturen. Een op sociale normen gebaseerde benadering richt zich op het veranderen van percepties van wat anderen doen.
Wereldbeelden
Individuen hebben verschillende wereldbeelden die hun begrip van de wereld sturen. Het is belangrijk te identificeren waar een gemeenschap staat om boodschappen te bouwen die zullen resoneren.